Recente overdenkingen

25 oktober 2021

Aangeleerde hulpeloosheid

31 augustus 2021

Door de Maker begiftigd met mentale en lichamelijke krachten, hebben we satellieten gelanceerd en harten, nieren en levers getransplanteerd die ervoor zorgden dat mensen langer konden leven. We hebben de hoogste toppen beklommen, zijn afgedaald in de diepste diepten en zijn in de kosmische ruimte geweest waar geen mens ooit is gekomen. Atleten snoepen centimeters en secondes van wereldrecords af, maar er zit een grens aan wat gelimiteerde mensen kunnen doen. Onze natuurlijke bronnen kunnen ons tijdelijk helpen om veel obstakels te overwinnen, maar op de lange termijn kunnen ze ons niet redden.

Een primair symptoom van depressie is een gevoel van hulpeloosheid en vaak is dit aangeleerd. Doe vlooien in een glas en zet er een glasplaatje overheen. Haal het glasplaatje eraf nadat ze een aantal zinloze pogingen hebben gedaan om weg te springen en de vlooien zullen in het glas blijven. Zet een glazen scheidingswand in een aquarium met de vissen aan de ene kant en hun favoriete voedsel aan de andere. Haal na een aantal dagen de glazen wand weg en de vissen zullen aan hun kant blijven. Babyolifantjes die met hun voet aan een paal geketend zijn zullen zelfs wanneer ze ouder zijn aan de grond ‘genageld’ blijven; ze zouden de paal gemakkelijk op kunnen tillen, maar ze hebben geleerd om hulpeloos te zijn.

God instrueerde Mozes om tegen de Israëlieten te zeggen: ‘Ik ben de HEERE. Ik zal u uitleiden van onder de dwangarbeid van de Egyptenaren. Ik zal u redden uit hun slavernij en u verlossen door een uitgestrekte arm en door zware strafgerichten. Ik zal u tot Mijn volk aannemen en Ik zal u tot een God zijn’ (Exodus 6:5-6), maar toen Mozes dit goede nieuws met de Israëlieten deelde, luisterden ze niet naar hem, vanwege ‘hun moedeloosheid en de harde slavenarbeid’ (v8). Omdat ze jarenlang geconditioneerd waren, zaten ze met een gevoel van hulpeloosheid. Zelfs vandaag de dag zijn er hele groepen in de greep van depressie, omdat ze zich te hulpeloos voelen om hun omstandigheden te veranderen.

Wetenschappelijke experimenten tonen aan dat een echt of waargenomen gevoel van hulpeloosheid onze chemische opmaak van neurotransmitters beïnvloedt. Het is bewezen dat wanneer je iemand helpt om zijn gevoel van hulpeloosheid of hopeloosheid te overwinnen dit even effectief is als wanneer je hem antidepressiva geeft. In het eerste geval heb je niet te maken met eventuele,  negatieve bijwerkingen.

Waarom heeft depressie de laatste vijftig jaar zo’n enorme toevlucht genomen? Welke biochemische veranderingen hebben wij ondergaan die ons zoveel meer kwetsbaar maakt voor depressie? Het valt te betwijfelen of de chemische werking van onze hersenen of onze genen radicaal veranderd zijn. Onze hoop ligt op de verkeerde plek, onze overtuigingen zijn afgedwaald van de waarheid en we hebben niet geleerd hoe hulpeloosheid overwonnen kan worden door ons tot God te wenden.